Τα μνημεία ως πηγή ανάπτυξης για τη χώρα.

(Η εισήγησή μου στη συνδιάσκεψη θέσεων της "Δράσης" το Σάββατο 1η Νοεμβρίου 2014 στο President Hotel της λεωφόρου Κηφισίας)

Η Δράση απαιτεί την διαρκή ανοιχτή πρόσβαση σε όλα τα μνημεία, μουσεία και άλλα ιδρύματα που αποτυπώνουν τον πολιτισμό του τόπου μας και που αποτελούν παρακαταθήκη ανάπτυξης.  Με αυτό το στόχο, προτείνουμε την εκχώρηση των μη φυλασσομένων και εγκαταλειμμένων μνημείων σε μη δημόσιους κυβερνητικούς φορείς (ιδιώτες, οργανώσεις πολιτών, τοπικές εταιρείες ανάπτυξης) για τη φύλαξη και την αξιοποίησή τους, σύμφωνα με σχετικές προδιαγραφές και αφού υπάρξει από αυτούς τους ιδιωτικούς οργανισμούς ένα βιώσιμο πλάνο που να συμπεριλαμβάνει πέραν της δυνατότητας επίσκεψης, την επέκταση των ανασκαφών, την τουριστική αξιοποίηση (διαμονή – εστίαση – εκπαιδευτικά προγράμματα), την πώληση ομοιωμάτων και αναμνηστικών καθώς επίσης και την αξιοποίησή του σε τηλεοπτικές και κινηματογραφικές παραγωγές.

Η ιδιωτική πρωτοβουλία δεν αποτελεί πανάκια ιδίως σε θέματα πολιτισμού και εκπαίδευσης όπου το κόστος είναι πολλές φορές μεγαλύτερο από τα έσοδα.  Όμως η ιδιωτική πρωτοβουλία, συνδυάζοντας την εναλλακτική εκπαίδευση (ξένες αποστολές ή/και ιδιωτικά πανεπιστήμια), την ανάπτυξη τουριστικών καταλυμάτων πλάι σε μοναδικά τοπία (όπως έγινε και με τα Ξενία το ’50 και το ’60) και όποιες άλλες μορφές ανάπτυξης μπορεί να σκεφτεί ένα σύγχρονο επιχειρηματικό πνεύμα, τότε ναι, μπορούμε να μιλάμε για ανάπτυξη με κέντρο αυτόν τον ίδιο τον πολιτιστικό θησαυρό που ανήκει στον τόπο μας και όχι αποκλειστικά στην ιστορία του έθνους μας. 

Με αυτό τον τρόπο θα μπορέσουμε να επανασυνδέσουμε με την σημερινή ζωή κομμάτια της ιστορίας μας που τα έχουμε σχετικά παραγκωνίσει.  Είτε αυτά είναι ρωμαϊκές βίλες, είτε μνημεία της οθωμανικής αυτοκρατορίας, είτε κομμάτια από την πλέον πρόσφατη ιστορία μας, όλα μπορούν να συνθέσουν μια νέα εικόνα ανάπτυξης.

Μερικά παραδείγματα μνημείων που περιμένουν να υπερβούμε τους εαυτούς μας για να μπορέσουν να γίνουν μοχλοί ανάπτυξης:

• Αρχαίες πόλεις, συνοικίες ολόκληρες που θα μπορούσαν να προσελκύουν χιλιάδες σπουδαστές από όλο τον κόσμο.  Δυστυχώς οι αρχαιολόγοι στην Ελλάδα δεν στέκονται ποτέ σε τέτοιου είδους ευρήματα για αυτό και δεν έχουμε καταφέρει ποτέ – ως Έλληνες -  να αποκτήσουμε μια καθαρή εικόνα της ζωής στον αρχαίο κόσμο.  Και να τη διδάξουμε αυτή την εικόνα προς τα έξω.

• Ρωμαϊκές βίλες και λουτρά, θα μπορούσαν να αναστηλωθούν και να αποτελέσουν  τουριστικούς  προορισμούς.  Γνωρίζετε τη έπαυλη του Ηρώδη του Αττικού στα Κάτω Δολιανά της Αρκαδίας; Εγώ προσωπικά έτυχε να την ακούσω αλλά δεν έχω πάει ποτέ.  Γνωρίζετε τα ρωμαϊκά και τα βυζαντινά λουτρά που θα μπορούσαν να γίνουν πηγή ζωής για ολόκληρες πόλεις; 

• Τα φράγκικα και βενετσιάνικα κάστρα, μοναδικά μνημεία που στέκουν παντού ερειπωμένα σε όλες τις περιοχές της χώρας μας.  Σε όλο τον κόσμο, αντίστοιχα κάστρα είναι κατοικημένα, στεγάζουν υπηρεσίες, σχολεία, στρατιωτικές μονάδες, δημοτικές επιχειρήσεις κλπ..  Με αυτό τον τρόπο, στις χώρες αυτές, αποκτάς την αίσθηση ότι η ιστορία δεν είναι αρχαιολογικά τεκμήρια αλλά μια συνεχής πορεία μέσα στην οποία ζεις και το σήμερα. Στην Ελλάδα κάποια από αυτά χρησιμοποιήθηκαν ως φυλακές και από τότε που και αυτές μεταφέρθηκαν, αυτά ερήμωσαν και τώρα είναι πια άμορφοι σωροί από πέτρες.

• Τα διάσπαρτα οθωμανικά μνημεία της παλιάς Ελλάδας και πολύ περισσότερο των νέων χωρών.  Είναι εκατοντάδες, έχουν τεράστια αξία και δυστυχώς δεν έχουμε τη διάθεση να τα δούμε να ξαναζωντανεύουν, λες και φοβόμαστε τίποτα οθωμανικά φαντάσματα να βγουν από μέσα.  Δείτε αυτό που έγινε με την ιδιοκτησία της Αιγύπτου στην Καβάλα.  Παλάτι του Μοχάμεντ Άλι του ιδρυτή της σύγχρονης Αιγύπτου το Ιμαρέτ, ανήκε ανέκαθεν στην Αιγυπτιακή Πολιτεία.  Μετά από πολλές δεκαετίες καταστροφής και καταδίκης στην αφάνεια, η αιγυπτιακή πρεσβεία το ενοικίασε σε μια ιδιώτη, η οποία έχει συντελέσει ένα μικρό θαύμα στον τομέα του τουρισμού.

• Τα μνημεία της σύγχρονης Ελλάδας απαιτούν την αξιοποίησή τους έξω από τα στενά πλαίσια του κράτους.  Μνημεία παράγονται διαρκώς.  Μνημεία είναι και τα νεοκλασικά.  Υπάρχει ένα άθλιο παράδειγμα που αποδεικνύει το πελατειακό μας κράτος.  Στη γνωστή σε όλους πλάκα, και το Μοναστηράκι, και του Ψυρρή, υπάρχουν εκατοντάδες νεοκλασικά σπίτια που έχουν δοθεί σε υπηρεσίες του ΥΠΠΟ και σε ΜΚΟ.  Το αποτέλεσμα: Δρόμοι ολόκληροι έρημοι μετά το μεσημέρι, πλήρης εγκατάλειψη και ανασφάλεια κατά συνέπεια.  Αυτά θα έπρεπε να είχαν πωληθεί ή ενοικιαστεί για κατοικίες από την αρχή.  Αντ’ αυτού, η πολιτεία τα παραχώρησε σε οργανώσεις φαντάσματα, ή σε υπηρεσίες του ΥΠΠΟ με αποτέλεσμα αφενός την ερήμωση και αφετέρου τη μη συντήρησή τους. 

Με όλα αυτά, που είναι ενδεικτικά της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει ο πολιτισμός στη χώρα μας, πασχίζουμε να πούμε το αυτονόητο: 

Η κληρονομιά του τόπου μας απαιτεί διαχείριση.  Η διαχείριση αυτή πρέπει να ξεφύγει από τα στενά πλαίσια της πολιτείας και να αγγίξει όλους τους πολίτες.  Από αυτούς περιμένουμε την ανάπτυξη. 

Άλλες σημαντικές στιγμές ιδιωτικής πρωτοβουλίας στα πλαίσια δράσεων μη κρατικών φορέων:

·         Η Δήλος αναδείχθηκε υπό τον έλεγχο των Γάλλων Ακαδημαϊκών και χάρη σε αυτήν αναδείχθηκαν και αποτελούν προορισμούς πρώτης γραμμής η Μύκονος και η Πάρος.  Με παρόμοιο τρόπο αναδείχτηκαν και οι Δελφοί από τους Γάλλους αρχαιολόγους επίσης.

·         Η Αρχαία Αγορά με τη θαυμαστή δουλειά της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής και του αρχιτέκτονα Γ. Τραυλού, όπως επίσης και η Γεννάδιος Βιβλιοθήκη.

·         Η Νεμέα με τη θαυμαστή δουλειά ενός και μόνο Αμερικάνου Αρχαιολόγου: του Στέφαν Μίλερ, χρόνια διευθυντή των ανασκαφών και των αναστηλώσεων εκεί. Την ανάθεση σε ιδιώτες πρότεινε φέτος, μέσα από το περιοδικό Time, ο διάσημος Αμερικανός αρχαιολόγος και προκάλεσε ποικίλα σχόλια.

·         Η θαυμάσια δουλειά που έχει κάνει ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης με τα οθωμανικά μνημεία της Θεσσαλονίκης και την προσέλκυση Τούρκων και Ισραηλινών τουριστών.  Στη Θεσσαλονίκη, μετά το 1917 και τη μεγάλη πυρκαϊά, η ελληνική πολιτεία, αντί να κάνει τα πάντα για να ενδυναμώσει τη σχέση της εικόνας της πόλης με την ιστορία της, (υπήρξε για λίγο ως πολύ 2000 χρόνια η δεύτερη σημαντικότερη πόλη όλων των αυτοκρατοριών Ρωμαϊκής, Βυζαντινής και Οθωμανικής), έκαναν τα πάντα για να μηδενίσουν κάθε είδος ξένου πολιτισμού και να παραδώσουν στις μέρες μας μια εικόνα νέο-ελληνικής μιζέριας.  Σε μικρότερο βαθμό το ίδιο συνέβη και με τα Γιάννενα, την Βέροια, τις Σέρρες και την Καβάλα. Εκεί λοιπόν υπάρχει πολύ δουλειά ακόμα και πολύ μεγάλες δυνατότητες ανάπτυξης.

·         Η απίστευτη εργασία που συντελεί ο Σταύρος Μπένος με το ΔΙΑΖΩΜΑ με τα θέατρα όλης της Ελλάδος. Είναι γνωστή σε όλους και τείνει να αποτελέσει παράδειγμα και για άλλες χώρες της Μεσογείου.  Πέρνα την γνωριμίας με όλα αυτά τα θέατρα, το σημαντικότερο είναι ότι ένα, ένα ξαναζωντανεύουν και γίνονται κύτταρα πολιτισμού και πόλοι έλξης τουριστών.

Πιστεύουμε ειλικρινά πως:

1.       Αξιοποίηση των μνημείων του τόπου μας σημαίνει πάνω από όλα ελεύθερη πρόσβαση σε αυτά με οποιοδήποτε μέσο. 

2.       Σεβασμός σε όλα τα μνημεία ανεξαιρέτου του από ποιόν πολιτισμό προέρχονται ή ποιον εξυπηρέτησαν κατά τις ιστορικές περιόδους του τόπου.

3.       Δυνατότητα χρησιμοποίησης τους με σύγχρονο τρόπο και απόδοσής τους στους πολίτες ως «Δοχεία Ζωής» εντεταγμένα στην καθημερινότητά μας. 

4.       Επειδή είναι μνημεία και δεν σχετίζονται κατ’ αποκλειστικότητα με κάποια εποχή από την ιστορία του Ελληνικού Έθνους απαιτούν την απολύτως ελεύθερη δυνατότητα επίσκεψής τους από όλους, την απολύτως ελεύθερη χρησιμοποίησή τους από όλους ακόμα και με την επαναλειτουργία τους ως χώροι προσευχής άλλων θρησκειών. 

Δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο. Όλοι μαζί ως μια ομάδα σκεπτόμενων πολιτών.

του Χάρη Σαββίδη, αρχιτέκτονα d.p.l.g., μέλος της Κ.Ε. της Δράσης

Στην Αθήνα πριν τρεις μέρες επισημοποιήθηκε μια σχέση που είχε ξεκινήσει πολύ πριν τις εκλογές.  Η σχέση αυτή αφορούσε μικρά κόμματα, πολιτικούς σχηματισμούς που αν και δεν έχουν αγγίξει την πλειοψηφία των ψηφοφόρων, έχουν όμως αγκαλιάσει ένα σημαντικό τμήμα του πνευματικού κόσμου ο οποίος και στη συνένωσή του προσβλέπει σε ένα νέο ξεκίνημα για τη χώρα.

Πριν τις εκλογές οι συζητήσεις γίνονταν μεταξύ περισσοτέρων σχημάτων.  Από τη Δημοκρατική Συμμαχία στα δεξιότερα έως και τον Κοινωνικό σύνδεσμο στα αριστερά, όλοι συζητούσαν για ένα νέο πολιτικό κίνημα με γνώμονα τα Ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά της πατρίδας μας και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.  Σήμερα, μετά από απανωτά διλήμματα όπως αυτά προέκυψαν και από το αποτέλεσμα των τελευταίων εκλογών, ο διάλογος αυτός κατέληξε στη συνεργασία μεταξύ δύο εκ των πρώτων στη συζήτηση μικρών κομμάτων, τη Δράση και τη Δημιουργία Ξανά.

Είμαι ένας στρατιώτης από το ένα στρατόπεδο και είχα και εγώ πολλές αντιρρήσεις για αυτή τη συμφωνία. 

Καταρχήν, ως αρχηγικό προφίλ, είχα επιλέξει να ταυτιστώ με αυτό του Στέφανου Μάνου, ενός ανθρώπου που όσο και να του ζητήθηκε τα τελευταία 35 χρόνια να αμβλύνει τις οξείες γωνίες του λόγου του, δεν το έκανε, μένοντας μόνος, λέγοντας πάντα την αλήθεια και εκθειάζοντας την κοινή λογική στην επίλυση των θεμάτων. 

Επέλεξα επίσης, όσο και αν το αντίθετο με ερέθιζε, λόγω και της εν μέρει Κυπριακής μου καταγωγής, να απέχω από οποιαδήποτε μορφής εθνικιστική τρομολαγνεία.  Δεν πίστεψα ποτέ σε φυσικούς εχθρούς (Τούρκους – Σλαβομακεδόνες) ειδικά δε με αυτούς με τους οποίους μας ενώνουν τετρακόσια χρόνια οθωμανικής συνύπαρξης.  Δεν πίστεψα επίσης σε οποιουσδήποτε κοινωνικούς διαχωρισμούς (θρησκευτικούς ή σεξουαλικών προτιμήσεων), αντιθέτως, κατευθύνθηκα και ταυτίστηκα με τη λογική του κόμματος μου, αυτήν δηλαδή του απολύτου σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αυτών του αυτοπροσδιορισμού του καθενός, του δικαιώματός του να διδάσκεται τη γλώσσα που ο ίδιος θέλει ή τη δυνατότητά του να συμβιώνει συμφωνημένα και με όλα τα πολιτικά δικαιώματα με όποιον άλλο οποιουδήποτε φύλου ο ίδιος επιλέγει.

Σήμερα, μετά και από το αποτέλεσμα των εκλογών τα οποία καλώς ή κακώς υπέδειξαν σε όλους την μονοσήμαντη επιθυμία της κοινωνίας για συνεργασία, βρισκόμαστε στον πολιτικό στίβο συνεργαζόμενοι υπό τη σκέπη ενός ενιαίου ψηφοδελτίου με τη «Δημιουργία, Ξανά».  Ως πολιτικό πρόγραμμα μας ενώνουν πολλά.  Η ταύτισή μας στο θέμα της οικονομικής προόδου που οφείλουμε να υπηρετήσουμε είναι δεδομένη.  Δεν είναι το ίδιο δεδομένη η αξιολόγηση και η προοπτική μιας ταυτόσημης πολιτικής θέσης σε πολλούς τομείς κοινωνικής ή και εξωτερικής πολιτικής.  Δεν πειράζει όμως, τα δύο κόμματα προνόησαν στην ανεξαρτησία τους πριν και μετά τις εκλογές ώστε και τα δύο να έχουν μια καθαρή δική τους φωνή εντός του κοινοβουλίου.

Τρεισήμισι βδομάδες πριν τις εκλογές θέλω να δηλώσω ξεκάθαρα προς τους παλιούς και νέους συνοδοιπόρους μας σε αυτό τον αγώνα πως δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο, προχωράμε εμπρός!

Πέραν της εσωτερικής τριβής που έχει δημιουργηθεί και στα δύο κόμματα και που θεωρώ πως σιγά-σιγά θα κοπάσει, παρακαλώ όλους εσάς, που υποστηρίξατε τη Δράση ή τη ΔηΞα, για κάτι σχετικά εύκολο: ας μην υποτιμούμε τους εταίρους μας σε αυτό το συνασπισμό.

Εκτός από το γεγονός ότι είμαστε όλοι μη επαγγελματίες της πολιτικής, έχουμε δουλέψει πολύ στον πολιτικό χώρο που δημιουργήσαμε και αυτό δεν το χαρίζουμε σε κανένα. Τρία χρόνια με τη Δράση, έχουμε ένα εκλεκτό πολιτικό πρόγραμμα πολύ πιο προωθημένο από οποιοδήποτε άλλο κόμμα του χώρου.

Έχουμε και ένα θλιβερό προνόμιο. Να έχουμε το πρόγραμμα που εδώ και τρία χρόνια αντιγράφουν κατά κόρον όλα τα κεντροδεξιά, φιλελεύθερα, μεταρρυθμιστικά κόμματα και κινήσεις à la carte.  A la carte δυστυχώς, τα προαναφερθέντα σχήματα αντιγράφουν από αλλού, πότε την καταστρατήγηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πότε εθνο-κοινωνικές κορώνες... Κυνηγήστε όλα αυτά τα στοιχεία από πάνω μας.

Η νίκη μας βασίζεται στην καθαρότητα των απόψεών μας και όχι στο χάιδεμα κοινωνικών ή εθνικών ομάδων.  Εύχομαι να κάνουμε όλοι ένα σπουδαίο αγώνα για τον οποίο θα είμαστε υπερήφανοι για πολλά-πολλά χρόνια.

από το "Θάρρος" της Καλαμάτας, Παρασκευή 25 Μαΐου 2012